Tekstgrootte
Marco van Bommel

Marco van Bommel

Promotors: prof. dr. P. van Lange, prof. dr. H. Elffers, dr. J.W. van Prooijen

Welke psychologische processen zorgen er voor dat mensen ingrijpen (of niet) tijdens een noodsituatie of misdrijf? Onderzoek heeft aangetoond dat wanneer er veel omstanders aanwezig zijn, mensen minder geneigd zijn te helpen dan waneer er maar weinig omstanders zijn. Dit effect wordt vaak het ‘bystander-’ of ‘passieve toeschouwers-effect’ genoemd. Veel studies hebben aangetoond dat dit effect plaatsvindt in een grote verscheidenheid van situaties, van misdrijven en geweld op straat, tot het geven van geld aan liefdadigheid. Het effect werd zelfs gevonden in online chatrooms. In al deze situaties vond keer op keer hetzelfde plaats: Hoe meer mensen er aanwezig waren, hoe minder de mensen bereid waren degene in nood te helpen.

Sinds kort is het duidelijk dat veel verschillende sociale processen een belangrijke onderliggende rol hebben bij het bystander effect. Zo is bijvoorbeeld sociale categorisatie erg belangrijk (bijvoorbeeld, is een overvaller lid van de out-group van de bystander, of zijn alle omstanders out-group leden). In zijn onderzoek zal Van Bommel voornamelijk de rol van reputatie onderzoeken. Mensen zijn vaak bang dat ingrijpen in een noodsituatie hun reputatie schaadt. Dit is vooral zo wanneer de situatie onduidelijk is, en het niet zeker is of ingrijpen eigenlijk wel nodig is. Mensen zijn dan bang om voor schut te staan en onevenwichtig te lijken. In sommige andere situaties zijn mensen bang om op te vallen in een groep door zich anders te gedragen dan anderen (te weten door in te grijpen). Van Bommels onderzoek toont echter aan dat de angst voor reputatie ook als zeer sterk instrument kan worden gebruikt om het bystander effect te verminderen of zelfs om te draaien. Door camera’s, bijvoorbeeld, voelen mensen zich bekeken. Ze kunnen zich dan niet meer in de menigte verstoppen en zullen dan wel moeten ingrijpen als ze niet als harteloos gezien willen worden.

Omdat het bystander effect in zo veel verschillende situaties voorkomt, is het zeer geschikt om met verschillende experimentele paradigma’s te onderzoeken. Voor zijn eerste onderzoek, heeft Marco voornamelijk gebruik gemaakt van een virtuele chat room. Hij varieerde daar het aantal bezoekers van bijna niemand, tot over de dertig. In de nabije toekomst zal hij ook onderzoek in het veld gaan doen. Acteurs spelen dan een misdrijf na, zoals een vernieling van een bushokje, of het stelen van een fiets. Bystanders die van niets weten, kunnen dan beslissen om in te grijpen of niets te doen. De mogelijkheden om het bystander effect te bestuderen zijn bijna eindeloos groot. Dit is dan ook een van de aspecten die het project zo interessant maken!

© Copyright Vrije Universiteit Amsterdam
Direct naar

spamfuik@vu.nl